Samos YoungArtists Festival

Tanja Boukal

*1976, Austria

Η Tanja Boukal (γεν. 1976, Αυστρία) ζει και εργά- ζεται στη Βιέννη αλλά τα τελευταία χρόνια ταξιδεύει τα- κτικά σε περιοχές που βρίσκονται σε κρίση. Η έρευνα της Boukal σε μέρη όπως η Αίγυπτος, η Ελλάδα, η Κολομβία, η Λαμπεντούσα, η Μελίγια (Ισπανία) ή το Σεράγεβο έχει ως αφετηρία ανάπτυξης των εικαστικών της θεμάτων τις τοπικές καταστάσεις. Όπως λέει η ίδια, "Καταπιάνομαι με τους ανθρώπους, τις καταστάσεις και τις στρατηγικές τους. Στη δουλειά μου δεν θέλω να δείξω μόνο τα αρνη- τικά αλλά να στρέψω την προσοχή στο τι κάνουν —ή προσπαθούν να κάνουν— οι άνθρωποι για να αλλάξουν τις συνθήκες."
Μετά από σπουδές στο καλλιτεχνικό κέντημα και τη σκηνογραφία στη Wiener Kunstschule της Βιέννης, η Boukal εστίασε αρχικά στη γλυπτική και τις εγκαταστάσεις. Αργότερα χρησιμοποίησε τη φωτογραφία, ενώ από το 2007 ξεκίνησε να δουλεύει με μαλακά υφάσματα. Δουλεύοντας με τεχνικές κεντήματος, πλεξίματος και ραπτικής, η Boukal έχει στόχο να φέρει τον θεατή σε επαφή με δύσκολα θέματα μέσω οικείων υλικών ώστε να μειώσει την απόσταση από αυτά. Για την έκθεση A World Not Ours, η Boukal παρου- σιάζει προϋπάρχοντα όσο και καινούργια έργα που εντάσ- σονται στη μακρόχρονη έρευνά της γύρω από το προσφυ- γικό ζήτημα.
Ένα από τα παλαιότερα έργα, το Ode to Joy, είναι μέρος της σειράς e Melilla Project: η Μελίγια αποτελεί ισπανικό έδαφος στη βόρεια ακτή της Αφρικής, με 85.000 κατοίκους σε μια έκταση μόλις 13,5 τετραγωνικών χιλιομέ- τρων. Ο φράχτης ύψους 6 ως 7 μέτρων που τη χωρίζει από τη γύρω μαροκινή επικράτεια φυλάσσεται από δυνάμεις του στρατού και της αστυνομίας και επιτηρείται από συ- σκευές υψηλής τεχνολογίας για να κρατήσει τους πρόσφυ- γες εκτός ευρωπαϊκών εδαφών. Για την προστασία έναντι της παράνομης μετανάστευσης, το εξωτερικό αυτό σύνορο της Ευρωπαϊκής Ένωσης διαθέτει ακόμη πύργους ελέγχου, αισθητήρες κίνησης, ραντάρ, εξοπλισμό νυχτερινής παρα- τήρησης και δακρυγόνα. Η Μελίγια είναι απτό παράδειγμα αυτού που λέγεται "Ευρώπη-Φρούριο" (Fortress Europe).

Τριάντα χιλιάδες πρόσφυγες από την υποσαχάρια Αφρική και τη Συρία βρίσκονται εγκλωβισμένοι στο ευ- ρωπαϊκό αυτό σύνορο περιμένοντας την "κατάλληλη στιγμή." Οι κάτοικοι της Μελίγιας έχουν να αντιμετωπί- σουν το ζήτημα των προσφύγων που προτιμούν να δια- κινδυνεύσουν τη ζωή τους προσπαθώντας να περάσουν τον φράχτη παρά να γυρίσουν στη ζωή που άφησαν πίσω τους. Στα δύο ερευνητικά ταξίδια που έκανε το 2014, η Boukal είχε την ευκαιρία να δουλέψει με πρόσφυγες, κα- τοίκους και εθελοντές στη Μελίγια. Μπόρεσε επίσης να οργανώσει εργαστήρια με τους πρόσφυγες στον καταυλι- σμό CETI, και να συνοδεύσει τις ηρωικές νοσοκόμες στα βουνά του Μαρόκου.
Το Ode to Joy αναφέρεται στο λιμπρέτο του Friedrich Schiller που χρησιμοποιεί ο Μπετόβεν στο τε- λευταίο μέρος της Ενάτης Συμφωνίας, και το οποίο υιοθέ- τησε ως Ύμνο της Ευρώπης η ΕΕ. Το κείμενο είναι εύ- γλωττο ως προς το πώς ορίζει η Ευρώπη τον εαυτό της και τη σχέση της με τους απρόσκλητους ξένους. Περιγράφει με πάθος το κλασικό ιδανικό μιας κοινωνίας ίσων που τους συνδέει η χαρά και η φιλία. Ένα λευκό δαντελωτό ύφασμα, πλεγμένο στο χέρι από την Tanja Boukal με κα- σμήρι υψηλής ποιότητας, φέρει το λιμπρέτο του ευρωπαϊ- κού ύμνου πλαισιωμένο από πάνελ με αγκαθωτό σύρμα.

Το ύφασμα ακολουθούσε την καλλιτέχνιδα σε όλες τις εξορμήσεις της στη Μελίγια. Οι φωτογραφίες που πήρε και από τις δύο πλευρές των συνόρων δείχνουν πρόσφυ- γες τυλιγμένους με αυτό το πολυτελές ύφασμα· τυλιγμέ- νους με τις λέξεις των υψηλών ιδανικών της Ευρώπης, υπονοώντας τη διαφορά μεταξύ θεωρίας και πράξης.
Στην έκθεση υπάρχουν επίσης τρία νέα έργα φτιαγμένα ειδικά μετά από ένα πρόσφατο ταξίδι της Boukal στην Τουρκία και την Ελλάδα. To Izmir Concrete (2016) είναι μια εγκατάσταση με φωτογραφίες και τσιμε- ντόλιθους, εμπνευσμένη από μια επίσκεψη στη συνοικία Μπασμάν στο κέντρο της Σμύρνης όπου τα γρανάζια της οικονομίας της διακίνησης προσφύγων εξακολουθούν να γυρνούν. Οι μετανάστες καταλύουν σε φτηνά ξενοδο- χεία, παίρνουν τιμές από τους διακινητές, αγοράζουν ανεπαρκή σωσίβια, συγκρίνουν βάρκες και μηχανές στα μαγαζιά, περιμένουν ιδιωτικά λεωφορεία να τους μετα- φέρουν στην ακτή. Τα κοσμηματοπωλεία ανταλλάσσουν χρυσαφικά, και ένα μαγαζί προσφέρει εμβάσματα από τη Συρία. Όλα αυτά μας δίνουν μια ιδέα των αόρατων μηχα- νισμών πριν από το επισφαλές πέρασμα στην Ελλάδα.
Το Memories of Travels and Dreams (2016) είναι ένα νέο φωτογραφικό έργο που δημιούργησε η Boukal όταν βρισκόταν στη Σάμο και πέρασε από την Ελλάδα στην Τουρκία και πάλι πίσω. Παρακολουθούμε τη διαδι- κασία του θαλασσινού ταξιδιού από το Κουσάντασι στη Σάμο για έναν τουρίστα: αγορά εισιτηρίου στο πρακτο- ρείο της ναυτιλιακής εταιρείας, ψώνια στο duty free και επιβίβαση στο πλοίο, όπου υπάρχει άφθονος χώρος, σω- σίβια για όλους και ένα καφέ. Το ασφαλές πέρασμα στην Ελλάδα διαρκεί 1 ώρα και 15 λεπτά. Το εισιτήριο κοστίζει 35 ευρώ, και τα παιδιά μέχρι 6 ετών ταξιδεύουν δωρεάν. Για τους πρόσφυγες, το ίδιο αυτό ταξίδι είναι μια εντελώς διαφορετική υπόθεση: βρίσκεις τον κατάλληλο διακινη- τή, αγοράζεις σωσίβια αμφίβολης ποιότητας και νερό, αποφασίζεις ποια από τα υπάρχοντά σου θα εγκαταλεί- ψεις, μπαίνεις στη λέμβο. Καθώς πρέπει να στοιβαχτούν όσο το δυνατόν περισσότεροι σε κάθε σκάφος, οι επιβάτες υποχρεώνονται να τις οδηγήσουν μόνοι τους, και όλοι φοβούνται. Το εισιτήριο κοστίζει 1500 δολάρια, και δεν υπάρχει έκπτωση για τα παιδιά. Από το 2014 πνίγο- νται 10 άνθρωποι την ημέρα, βάσει στοιχείων του Διε- θνούς Οργανισμού Μετανάστευσης (IOM). Μετά τη συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας, όλο και περισσότεροι μετανά- στες επιλέγουν το πέρασμα από την Αφρική, που είναι ακόμη πιο επικίνδυνο, με μεγαλύτερο κόστος σε ζωές. Το έργο μιλά για ένα διαφορετικό ταξίδι στην ίδια διαδρομή· για μια παράλογη κατάσταση όπου το διαβατήριό σου κρίνει αν θα κάνεις ένα ειδυλλιακό τουριστικό ταξίδι ή θα ρισκάρεις τη ζωή σου. Τέλος, η Boukal παρουσιάζει ένα νέο βίντεο, το e Children and the Sea (2016), γυρισμέ- νο σε ένα νεκροταφείο στο Πυθαγόρειο της Σάμου όπου είναι θαμμένα παιδιά από τη Συρία που δεν επέζησαν του περάσματος στην Ελλάδα.


CV

Η Tanja Boukal (γεν. 1976, Βιέννη) είναι η νεότερη αυστριακή καλλιτέχνις που έχει ποτέ παρουσιάσει ατομι- κή έκθεση στο Museum der Moderne Salzburg (2013). Στις εκθέσεις της περιλαμβάνονται επίσης: No one has any intention of building a wall, Kunstverein Augsburg, Γερμανία (2016)· Demonstrating Minds, KIASMA – Museum of Contemporary Art, Ελσίνκι (2015)· Memory Lab – Month of Photography, Budapest Gallery, Βουδα- πέστη (2014)· Answers on the Front of a Postcard, Opus Art, Newcastle-upon-Tyne (2012)· Qui vive? Moscow International Bienniale for Young Art, Μόσχα (2008)· Divided Space, Centre d'Arte Puccini, Φλωρεντία (2002)· και Youth Has Culture, Rotpunkt, Βιέννη (1997).

 

Ode to Joy, 2014
Κασμήρι, χαρτί
Ευγενική παραχώρηση της καλλιτέχνιδας

 

Memories of Travels and Dreams, 2016
Φωτογραφία σε Alu-Dibond, ύφασμα με υπόστρωμα σε κόντρα-πλακέ, λαστιχάκια, καρτ-ποστάλ
140 x 100 εκ.
Ευγενική παραχώρηση της καλλιτέχνιδας

 

Journeys, 2015
Κέντημα και έγχρωμη φωτογραφία σε καμβά
Ευγενική παραχώρηση της καλλιτέχνιδας

 

Down by the sea, 2016
Μονοκάναλο βίντεο, έγχρωμο, με ήχο
Ευγενική παραχώρηση της καλλιτέχνιδας

 

Tanja Boukal
Ode to Joy, 2014
Κασμήρι, χαρτί
Ευγενική παραχώρηση της καλλιτέχνιδας